NURCAN GÖKMEN
Muğla doğumlu olup İlk ve orta eğitimini Muğla’da tamamlamıştır. İktisat ve felsefe olmak üzere iki üniversite bitirmiştir. Deneme, hikâye ve şiir ile ilgilenmektedir.
Sağlık sektöründe yönetici olup Muğla’da yaşamaktadır. Bir çocuğu vardır.

---

(Türkçe, Azerbaycan Türkçesi, Özbekçe ve Kazakça şiir ve metinler

Bir şey var sende

Gönlüme şelale gibi dolup,
Eteklerime ziller taktıran
Gün ışığında
Yakamozlar seyrettiren,
Bir şey var  sende.
Sıkışmış gibiyim dallara eteklerimden
Meyve çalan bir çocuk gibi,
Kalp atışlarımın
duyulma korkusu yüreğimde.
Gel desem görmedim hiç yüzünü
Görsem belki
Bozulacak bu büyü
İyisi mi kal böyle
Sesin hep ruhumda dolaşsın
Güller açtırsın yüzümde…
Bir şey var sende …

Nur/can
22.12.2022

Nəsə var səndə (Azerbaycan Türkçesi; uygunlaştıran Nazile Gültaç)

Könlümə şəlalətək tökülən,
Ətəyimə zınqırovlar taxdıran,
Gündüzləri
Gecənin  dənizdəki parıltısını seyr etdirən,
Nəsə var səndə.
Kollara ilişib sanki ətəyim.
Meyvə oğurlayan bir uşaq kimi
ürək döyüntülərimin eşidilməsindən qorxuram.
Gəl desəm də görmədim heç üzünü.
Görsəm bəlkə pozulacaq bu sehr.
Ən yaxşısı sən belə qal.
Səsin ruhumda dolaşsın.
Güllər açdırsın üzümdə.
Nəsə var səndə.

Nimadir bor senda (Özbekçe; Çeviri, Shohsanem Omonova)

Ko‘nglimga shalola kabi to‘lib,
Etaklarimga qo‘ng‘iroq taqtirgan,
Kunduzlar suvning mavjlanishin ko‘rsatgan,
Nimadir bor bor senda…
Siqilgandekman. Shohlarga
etaklarimdan
Meva o‘g’irlagan bir bola kabi
Qalbim nolalarin
Anglanish qo‘rquvi bor yuragimda
Kel desam ko‘rmadim yuzingni hech
Ko‘rsam balki,
Buzular bu sehrgarlik
Yaxshisi qol…
Ovozing doim ruhimda kezsin,
Yuzimda chechaklar undirsin,
Nimadir bor senda…


Nurcan Gökmen;Mug‘lada tavallud topgan bo‘lib, ilk va o‘rta ta‘limni shu yerda tamomlagan. Iqtisod va falsafa yo‘nalishlari bo‘yicha ikki universitda ta‘lim olgan. Esse, nasr va nazm yo‘nalishlarida ijod qiladi.
Sog‘liq sektorida rahbar lavozimda Mug‘lada ishlamoqda. Bir nafar farzandi bor.

Нуржан ГӨКМЕН (NURCAN GÖKMEN) 

 Мугла шаарында төрөлүп, башталгыч жана орто билимин Муглада бүтүргөн. Ал эки университетти окуп, экономика жана философияны бүтүргөн. Эссе, аңгеме, поэзияга кызыгат. Саламаттыкты сактоо тармагында менеджер иштеп, Муглада жашайт. Бир баласы бар.

 Бийиктиктерде сейилдѳѳ.

 Анын максаты февраль айында тоонун чокусуна чыгуу болчу. Алгач карагай токойлорун аралап өтүп, андан кийин кедр жана арча дарактары менен баарлашканча, Фетхие, Патара, Өлүдеңиз жана ал тургай Родос аралын 1970 метр бийиктиктен көрүү эле. Бул керемет сулуулукту сезүү – чоң мухит деңизге жоголуп кетүүдѳй эле.

Тоонун этектери февраль айында жаз гүлүнө толгон. Карагайдын жыты ар тарапка тарап, кээ бир жерлерде эндемикалык өсүмдүктөр жана ушул мезгилде гана гүлдөй турган гүлдөр бар эле. Жолдун жээги кыйылган бак-дарактарга, отундарга толуу эле. Бул биздин жолду тосуп турган, кыязы, бир нече кылым жашаган дарак болчу. Анын бутактары башаламан жатты. Бактардын тамырында кесүүчү араанын изи калган. Алардын баарынын баштары кесилип, курмандык сыңары тизилип жерге жаткырылган. Бул менин жүрөгүмдү ооруткан кѳрүнүштѳрдүн бири эле.

Жашы отуздардагы же андан жашыраак жигит колундагы кесүүчү моторлуу арааны иштетти. Ал өзү кѳнгѳн ыкма менен арааны карагайдын тамырына жакын алып барып кесе баштады. Ал досуна “эми ал өзү эле кулайт” деп ишин мыкты билгендигин көрсөткөндѳй маашырланды.

Арадан бир нече мүнөт өткөндө катуу чабылган, ышкырган жана кыйкырган үндѳр чыкты. Карагай кыйкырып жибергендей болду. Тирүү жандык кыйналып жаткандай анын кыйкырыктары кулагымды тундуруп жиберди! Жүрөгүм ооруп кетти. Башка карагайлар бири бирине байланган сымал үнсүз турушту. Алар коркконунан чырмалышкан кыймылсыз жыландардай эле.

Кылым карыткан карагайга тигилдим. Дальяндай бою менен жерге кулады. Кыйкырыгы үзүлдү. Анын өлүп бара жаткан денеси бир нече жолу жерге аласалып барып токтоп, айланада жымжырттык өкүм сүрүп, анын үнү ошол бойдон  чыккан жок. Досторунун көз жаштары меники сыяктуу үнсүз агып жатты.

Бул жол эл үчүн ачылып жаткан. Тагыраагы, биз үчүн. Жолдор кенен болушу керек эле. Аны спутниктен көрүүгѳ мүмкүн болушу керек болчу…

Бул жерлер цивилизациянын ѳнүгүшү үчүн курмандыкка чалынып, өрттөлүп жок болгон токойлордой болбойт деп үмүт кылам. Биз адамдар ач көздүгүбүз менен жаратылышты да, өзүбүздү да жок кылуудабыз. Биз өзүбүздүн денебизди да, дүйнөнүн денесин да коргобойбуз. Дүйнөнүн кыйкырганын да укпайбыз. Алар “Жардам!”- дейт. “Булгабагыла!”- деп суранат. Биз эч качан кулак салбайбыз, зулумдукту токтотпойбуз…

Жаратылыш биздин энебиздей, бардыгын бекер берет, бирок биз аны баалабайбыз. Биз ал берген кычкылтек менен дем алабыз. Топурак бизге канча түшүм берсе да, алымсынбай казабыз. Биздин энергиябыздын эң чоң булагы – аккан сууну баалабайбыз. Анын жазын, кышын, күзүн, жайын кѳрѳбүз, бирок баалабайбыз. Биз өзүбүздүкү гана  туура деп эсептейбиз. Асманда, жерде Кудай бир дейбиз,бирок жердеги бул чындыктарды моюнга албайбыз…

Карагайдын ыйы кулагымдан кетпеди. Ошол үндүн азабы ичимде жүрдү. Көз жашым ичиме толуп чыкты. Мен барып, жерде жансыз жаткан карагайга колумду тийгиздим. Аны жакын адамымдай акыркы жолу кучактап алгым келди. Коштошкум келди. Ушунча жыл өмүр сүрүп, айта албаган рахматымды айткым. Мен аны сылап турдум.

Эх! Кечир бизди, сулуу карагай. Бизди кечире көр! Мен сага чексиз ыраазычылык билдирем. Кылымдар бою бизге берген кычкылтек абаң үчүн, аарыларга маңызыңды берип, бизге бал бергениң  үчүн, сулуулугуң менен толкундантып, адамдарга ырахат тартуулаганың үчүн, көлөкөң менен денебизди салкындатып, шамалың менен терибизди сергиткени үчүн. Кээ бир ооруларга чайырың менен шыпаа берип, жагымдуу жытың менен атыр сымал үйүбүздү жыпарлантканың үчүн.  Сен дарак болуу менен гана чектелбестен, санап бүтө албай турган өзгөчөлүктѳрүң үчүн рахмат!

Сен азыр кетесиң, бирок биз дагы жолугабыз. Балким сен менин жашоомо үйүмдөгү дасторкон болуп келерсиң, балким менин кофе столум, балким шкафтын суурмасы болосуң, бирок кайра бизге келесиң. Кичинекей бутактарың өлүп жатканда да кереги тиет. Суукта үйүмдү, төшөгүмдү, денемди жылыта турган мешимдеги отун болосуң. Сен ар дайыма эсимде болосуң. Рахмат, чексиз рахмат сага! Эх, керемет карагайым…

 

 ЖОЛГО ЧЫК, ЖОЛ АЧЫК.

 Мечит, чиркөөлѳрдү Аллахтын үйү дейбиз. А чынында, Аллах үйгө муктажбы? Анын ар дайым жаныбызда экенин билбегендиктен, ал жерге аны эстөө үчүн келебиз. Ал жерден тынчтык табабыз, сыйынабыз. Айрыкча бул сыйынуучу жайлар тарых жыттанса, Мимар Синандын эмгектерин эстесек таң калбай коюуга болобу? Чиркөөнүн ички дубалдарындагы фрескаларга, мечиттин ичиндеги оймо жана анын ар бир сызыгына суктанып, каллиграфия өнөрүн окууга аракет кылуудан ырахат алабыз.

Тилибизге араб тилинен кирген мечит, Жеми, Жума сыяктуу сөздөрдүн этимологиялык түбү «жыйылуу, чогулуу» дегенди билдирет. Бир тамырдан келип чыккан мечит сѳзү да «жыйноочу, алып келүүчү» дегенди билдирет. Ал түгүл, мен да ѳз жан дүйнѳмду жыйнашым керектир. Биздин денебиздин Каабасы – жүрөк деп айтышат. Эт менен, кан менен эмес, жүрөк менен биригүү керек.

Бул дене менин чөйрөм, менин падышачылыгым болсо, биз аны менен бир аз таанышып алышыбыз керек.

Биздин денебиздин ашказан жана төмөнкү бөлүгү ырахатка багытталган. Тамак-аш жана кумар сыяктуу. Албетте, булар тең салмакта турса, эч кандай кыйынчылык жок, бирок чектен чыгып, жан дүйнөбүз анын туткуну болуп калса, анда ал биздин шорубуз. Дайыма тамак жеп, ар дайым сексуалдык кызыкчылыктын артынан сая түшкөн адам кантип тең салмакта боло алат? Анткени андай адамдардын чыныгы түйшүгү – дүйнө жана ар кандай ырахат гана эмеспи. Юнус Эмре айтат: «Дарты дүйнѳ болгон адамдын, дүйнѳдѳй чоң дарты болот» – деп.

Убактылуу ырахаттануу бул тамакты жегенге чейин. Тойгондон кийин дагы жегенге мажбур кылсак, демек ал кыйноого айланат. Сексуалдык кумардануу да дал ошондой. Ошон үчүн жаныбыз менен денебиздин тең салмактуулугун бузуудабыз, аттиң! Денебизге ырахатты сездирген ылдыйкы бөлүгүн спорт менен тең салмакта кармоого болот. Бул команда менен иштөөнү жана жеке аракетти талап кылат. Ошондон улам, мисалы мен бири-бирине тийбей, зыян келтирбей ойнолуучу баскетболду жакшы көрѳм.

Денебиздин жогорку бөлүгүндө жайгашкан жүрөк, ал сезимдерибизди башкарат. Искусство сезимдерибизди тынчтандырат. Тарыхый мечиттерде жана чиркөөлөрдөн көргөн экспонаттар, китептер да чындыгында жүрөгүбүздү тынчтык ыроолойт. Жүрөк денебиздин Каабасы экени калппы? Үйүбүз же машинабыз кир болгондо тазалагандай эле, жүрөгүбүздүн Каабасын да таза кармоого аракет кылышыбыз керек эмеспи? Каабабызды тазалап, пакиза тутуу өзүбүздүн ѳзѳгүбүзгѳ алып келбейби? Бул биздин аң-сезимибизди арттырбайбы? Анда эмне үчүн искусстволордон алысташыбыз керек? Кеч боло электе колго калем, боек, балким скульптордун балкасын же музыкалык аспапты алалы…

Албетте, бул тартипти кайра жандандырууга болот. Искусствонун чеги жок да?

Чыгармачылыгыңызды ачып жаткан убакта, жүрөгүңүздүн эшиктери ачылсын…

Акыл – жүрөктөн кийинки жүрөктүн үстүндө жайгашкан дене. Аны акыл-эс башкарат. Акыл-эс – бул биздин ойлонуу жана ой калчоо жөндөмүбүз. Биз эрежелерди түзүп, туура, туура эмес деп, же окуу жана жазууларды адегенде кѳңүлдѳ жасайбыз. Курандын биринчи буйругу “оку” жана да “каршы эмессиңби” болгон эмеспи? Акылдын маанисин түшүнбөй коюу мүмкүн эмес. Муну философия жана даанышмандык менен айкалыштырсак, акыл менен ой жүгүртүүнү бекемдейбиз. Бирок, жалгыз акылды күчтөндүрө турган болсок, анда пайдага караганда зыяны көп болот. Акылыбызды кантип жана кайда колдонгонубуз да абдан маанилүү. Мисалы, атомдордон бомба жасай алабыз, ошондой эле субатомдук бөлүкчөлөрдү ачып, кванттык физиканы таба алабыз. Кимдир бирөө курч акылга айланып, бар нерсени бүлүнтүп зыян келтирсе, бирөө адамзатты ойготууга аракет кылат. Сезимдерибиз менен бар деп сыпаттаган нерселер чындыгында элестерибиз. Сезүү органдарыбыз аркылуу келген маалыматтын электр энергиясына айланып, мээбизге берилээри жана бүт нерсенин мээбиздеги конвертерлер аркылуу бизге сезилип турганы азыр далилденди. Мунун баары толкун жана термелүү.

Демек, баары толкун жана термелүү болсо, биз да толкун жана термелүүбүз. Анда биз жөн гана бул дене эмеспиз. Билесизби, Декарт “Эгер мен ойлоно алсам, бармын” дейт. Муну ойлогон мээ эмес, мээ түзүүчү деп айта алабыз. Эгер мээ түзүүчү болсо, анда, муну ойлонуп жаткан мен кайдамын деген суроо жаралат.

Бул жерде мындай абалга жетүү үчүн денебизде болуп жаткан ырахатты, сезимди, акылды, философияны (данышмандыкты) айкалыштырып, бириктирүү керек. Бул үчүн тынбай аракет кылып, тең салмактуулукта болуу, терең ойлонуу, жакшы адеп-ахлактуу болушубуз бизге айкын жол көрсөтөт… Демек…

Жолго чык, жолубуз ачык…

ZİRVEYE YÜRÜRKEN

 Şubat ayında dağın zirvesine yürüyerek çıkmaktı amaç. Önce çam ormanlarının arasından geçip sonra sedir ve ardıç ağaçları ile sohbet etmekti ve tüm Fethiye’yi, Patara’yı, Ölüdeniz’i hatta Rodos adasını bile 1970 metreden seyretmekti. Bu muhteşem güzelliği yaşamak engin bir denizde kaybolmak demekti. 

Dağın etekleri bahar çiçekleri ile doluydu şubat ayında. Çam kokuları yayılıyordu her tarafa. Bazı yerlerde sadece bu mevsimde açan endemik bitki ve çiçekler vardı. Yol kenarı kesilmiş ağaçlar ve odunlarla doluydu. Tahminen birkaç yüzyıllık bir ağaçtı yolumuzu kapatan. Dalları budakları darmadağınık yatıyordu toprakta. Ağaçlar köklerine vurulan kesme motorunun izlerini taşıyordu. Hepsi başları kesilmiş, gövdesinden ayrılmış kurbanlıklar gibi serilmişlerdi toprağa. İçimi acıtan katliamlardan biriydi bu. 

Otuz yaşlarında var ya da yok bir genç adam; elindeki kesme motorunu çalıştırmıştı. Bir çam ağacının köküne yakın bir yerden vurdu bıçağı bildiği bir teknikle. Seslendi “şimdi kendiliğinden düşer” diyordu arkadaşına. Bu işi iyi bildiğini gösteren bir eda ile.

Birkaç dakika geçmişti ki büyük bir çatırtı, ıslık ve çığlığa benzer bir ses koptu. Çam ağacı bağırıyordu sanki; can çekişen bir canlı gibi acı çekiyordu. Feryatları kulaklarımı tırmalayıp, taa!  Yüreğime oturdu acısı. Bir canlı acı çekiyordu, bağırıyordu.  Diğer çam ağaçlarının eli kolu bağlıydı… Sadece suskun. Korkuları içine çöreklenmiş yılan gibiydi.

Bakakaldım yüzyıllık çam ağacına. Dalyan gibi boyuyla devriliverdi yere. Çığlıkları kesildi, feryadı koptu… Birkaç kez sıçradı yerden can çekişen bedeni. Sonra sustu. Ortalığı bir sessizlik aldı. Bir daha hiç çıkmadı sesi. Arkadaşlarının benim gibi sessiz akıyordu gözyaşları, sıra hangilerindeydi bilmeden.

İnsanlar için açılıyordu bu yol. Bizler için. Yollar geniş olmalıymış. Uydudan gözükmeliymiş… 

Medeniyet adına kesilen, yakılan ormanlar gibi buralar da inşallah yok edilmezdi.  Biz insanlar, aç gözlülüğümüzle yok ediyoruz doğayı da kendimizi de. Ne kendi bedenimizi, ne de dünyanın bedenini koruyoruz. Dünya bağırır duymayız bile. İmdat! der. Kirletmeyin! der. Asla durmayız…

Ana gibidir doğa, karşılıksız verir her şeyi de biz yine de kıymet bilmeyiz. Oksijen verir nefes alırız. Toprağını kazarız ne eksek misli misli geri verir bize. Besler büyütür de kıymet bilmeyiz. En büyük enerji kaynağımızdır coşkun akan suları kıymet bilmeyiz. Baharını, kışını, güzünü, yazını verir de kıymet bilmeyiz. Hak sayarız her şeyi kendimizde. Yer gök Allah deriz de, Her şeyin Hak olduğunu bilmeyiz…

Çam ağacının çığlıkları gitmiyordu kulağımdan. Acısı içime oturmuştu o sesin. Göz yaşlarım içimi doldurdu da akmaya başladı dışa. Gittim yerde cansız yatan çam ağacına dokundum. Sevdiğini kaybetmiş bir insan gibi son kez sarılmak istedim ona. Vedalaşmak. Bunca yıl yaşarken yapamadığım teşekkürlerimi söylemek. Hani hep öldükten sonra kıymet bilenler gibi… Dokundum ona. Okşadım tenini. 

Ey! Güzel çam ağacı özür dilerim senden. Affet biz insanları. Sana sonsuz teşekkür ediyorum. Yüzyıllardır bizlere verdiğin oksijen için, arılara özünü verip bize bal gönderdiğin için, güzelliğinle heyacan ve haz verdiğin için, bedenimizi gölgelerinle serinlettiğin, rüzgarınla tenimizi ferahlattığın için, reçinelerinle bazı hastalıklara verdiğin şifa için, güzel kokularınla parfüm olup evimizi ferahlattığın için, bahçeme çit, kazmama sap olduğun için daha nice sayamadığım özelliklerin için sana sonsuz teşekkür ederiz.

Şimdi gidiyorsun ama yine buluşacağız seninle. Belki evimdeki masa olarak geleceksin hayatıma, belki sehpam olacaksın, belki de dolabım çekmecem ama yine geleceksin aramıza. En küçük dalların işe yarayacak ölürken bile. Sobamda soğuk havalarda evimi, yatağımı, bedenimi ısıtacak dalların. Ben de hep var olacaksın. Teşekkür ederim sonsuz teşekkür ederim Ey! Güzel çam ağacı…

                                

YOLA ÇIK YOL AÇIK

Allah’ın evi deriz camiye, kiliseye. Allah’ın eve ihtiyacı mı vardır ki?.. Her an bizde olduğunun idrakinde olmadığımız için, Orada O’nu hatırlamaya geliriz. Huzur buluruz, ibadet ederiz. Hele bu ibadethaneler tarih de kokuyorsa, bir Mimar Sinan eserlerini düşünürsek hayran kalmamak mümkün müdür?.. Kilisenin iç duvarlarındaki fresklerin ne dediklerini, cami içlerindeki çini sanatını hayranlıkla seyreder ve hat sanatlarını okumaya çalışır bıraktığı her çizgiye hayran kalarak büyük bir haz alırız. 

Arapçadan dilimize geçen cami, Cem, cuma gibi sözcüklerin etimolojik kökü,   Cem, “Toplanma, bir araya gelme” demektir. Aynı kökten gelen cami, “Toplayan, bir araya getiren” demektir. İşte benim de bu beden alemi mi Cem etmem gerekir. Vücudumuzun Kabe’si kalptir der üstatlar. Etten kemikten olanda değil, gönülde olanda birlemek gerekir.  

Bu beden alemim, benim alemim ise onu biraz tanımak gerek.  

Vücudumuzun mide ve alt kısmı haz odaklıdır. Yemek yemek ve cinsellik gibi. Elbette bunlar dengede olduğu sürece sorun olmaz da, asıl aşırıya kaçıp nefsimizin esiri olduk mu vay halimize. Sürekli yemek yiyen, sürekli cinsellik peşinde koşan biri ne kadar dengede olabilir ki?.. Çünkü o insanların asıl derdi dünyadır ve her türlü hazdır. “derdi dünya olanın dünya kadar derdi olur” der Yunus Emre.

Hazzın verdiği geçici mutluluk, yemeği yiyene kadardır. Doyduktan sonra yemeğe devam etmek için zorlarsak eziyete dönüşür. Cinsellikte böyledir. İşte bu nedenle vücudumuzun da ruhumuzun da dengesini bozduk mu vay halimize. Hazlarımızı temsil eden bedenimizin alt bölümünün dengesini kurmak sporla mümkündür Mesela, ekip çalışması ve bireysel çaba gerektiren. Birbirine temas etmeden zarar vermeden oynanan Basketbolu hep çok sevmişimdir bu yüzden. 

Vücudumuzun üst bölgesinde yer alan kalbimizde, duyularımızı temsil eder. Duyuları dinginleştirecek olan da sanattır. İşte tarihi camilerde, kiliselerde gördüğümüz o eserler aslında bizim kalbimizi dinginleştirmektedir. Bu vücut aleminin Kabe’si değil midir kalp?.. Nasıl evimiz ya da arabamız kirlenince hemen temizliyorsak, gönül Kabe’mizin de temiz olması için çaba harcamak gerekmez mi? Kabe’mizin arınıp temizlenmesi bizi özümüze ulaştırmaz mı? Farkındalığımızı artırmaz mı? O zaman sanatı dışlamak niye? Hala geç olmadan alalım elimize bir fırça bir kalem belki bir heykeltraş çekici ya da bir müzik aleti… 

Çoğaltmak mümkün elbet bu sırayı. Sanatın sınırı mı var ki?.. 

Yeter ki yaratıcılığını ortaya dök, açılsın kalbinin kapıları…

Vücudun kalpten sonra bir üste bulunan ise akıldır.  Akılla yol alınır.  Akıl düşünme muhakeme etme yeteceğimizdir. Kuralları, doğruyu, yanlışı, okumayı , yazmayı akılla yaparız. Kuran’ın ilk emri bile “oku” iken, ya da bir çok kez “akletmez misiniz?” demekte iken. Aklın önemini anlamamak imkansızdır. Bunu bir de felsefe ile Hikmet ile harmanlarsak aklı ve düşünmeyi güçlendiririz. Peki! tek başına aklı güçlendirirsek o zaman ortaya faydadan çok zarar da verebiliriz. Aklımızı nasıl ve nereye kullandığımızın da önemi çok büyüktür. Atomdan bomba da yaparız, atom altı parçacıkları keşfedip kuantum fiziğini de bulabiliriz. Birisi keskin akla dönüşüp varlığa zarar verirken, birisi de insanlığı uyandırmaya çalışmaktadır. Duyularımızla var olarak nitelendirdiğimiz her şeyin aslında bizim algılarımızdan ibaret olduğunu. Duyularımız yolu ile gelen bilgilerin elektrik enerjisine dönüşerek Beynimize iletilmesi her şeyin beynimizdeki dönüştürücüler yolu ile bize hissettirildiği artık kanıtlanmıştır. Her şeyin, dalga ve titreşimden ibaret olduğu. 

Öyle ise her şey dalga ve titreşimden ibaretse, Biz de bir dalga ve titreşimden ibaretiz. O zaman biz sadece Bu beden varlığı değiliz. Descartes “düşünüyorsam öyleyse varım” diyor ya hani; onu biz düşünenin beyin olmadığı beyinin dönüştürücü olduğunu söyleyebiliriz. Beyin dönüştürücü ise asıl düşünen ben nerede?

İşte ona ulaşmak için de; beden varlığımızda olanları haz, duygu, akıl, felsefe (Hikmeti) harmanlayıp birlemek gerekir. Latifleşip incelmek gerekir. Bunun için çaba harcamak, dengede kalmak, derin düşünmek, güzel ahlaklı olmak bize yol gösterecektir…

Yola çık yolumuz açık…

                                                                                       

                                                                  

Нұржан Гөкмен ( NURCAN GÖKMEN-KAZAKÇA)

Мұғлада туып, орта білімді де Мұғлада алған. Екі университетті бітірген, экономика және философия. Очерктермен, әңгімелермен және поэзиямен айналысады. Денсаулық сақтау секторының менеджері және Мұғла қаласында тұрады. Балалы.

ШЫҢҒА ҚАРАЙ

ақпан айында таудың басына дейін көтерілу еді. Алдымен қарағайлы ормандардан өтіп, содан кейін балқарағай және арша ағаштарымен сөйлесіп, Фетхиені, Патара, Өлүдениз және тіпті Родос аралын 1970 метрден бастап тамашалады. Бұл керемет сұлулықты сезіну кең теңізде адасып кетуді білдірді. Тау бөктері ақпан айында көктемгі гүлдерге толы еді. Қарағайдың хош иісі әр жерге жайылып жатты. Кейбір жерлерде эндемикалық өсімдіктер менмаусымда ғана гүлдейтін гүлдер еді. Ж жиегі кесілген ағаштар мен ағаштарға толы еді. Бұл біздің жолымызды тоқтатқан бірнеше ғасырлық ағашболатын. Бұтақтары мен түйіндері жерге көмкеріліп жатты. Ағаштарда тамырларға тиген кескіш қозғалтқыштың іздері еді. Олардың барлығы құрбандықтар сияқты жерге жатқызылды, бастары кесіліп, денелерінен бөлінді. Бұл маған зиян келтірген қырғындардың бірі еді.

Отыздан асқан жас емес пе, жоқ па;қолында кескіш қозғалтқышты іске қосқан болатын. Қарағайдың тамырына жақын жердеөзі білетін әдіспен пышақты ұрды. «Ендіөздігінен құлайды», – дедідосына. Бұл жұмысты жақсы білетіндігіңізді көрсететін көзқараспен.

Бірнеше минут өтті,кезде үлкен жарықшақ, ысқырық және айқай-шу естілді. Қарағай айқайлап жібергендей болды;өліп бара жатқан тіршілік иесіндегідей қиналды.айқайы менің құлағымды тырнап жатыр!ауруы менің жүрегімде жатты. Бір мақұлық ауырып, айқайлап жатты. Басқа қарағайлар байланған… жай үнсіз.қорқынышы оған оралған жыландай еді.

Ғасырлық қарағайға қарадым.Далян сияқты жерге құлап түсті.айқайы басылды,айқайлады …өліп жатқан денесі жерден бірнеше рет секіріп түсті. Содан кейінтоқтады. Тыныштық орнады. Бұл енді ешқашан шықпады. Сіздің достарыңыздың көз жасы мен сияқты үнсіз аққан, кезек қайда келгенін білмеген.

Адамдар үшін ашылып жатқан болатын. Біз үшін. Жолдар кең болуы керек. Мұны спутниктен көру керек еді…

Өркениет жолында кесіліп, өртеніп кеткен ормандар сияқты жойылмайды деп сенемін. Біз адамдар табиғатты және өзімізді ашкөздігімізбен бұзамыз. Біз өз денемізді де, әлемнің денесін де қорғамаймыз. Біз тіпті әлемнің айқайын естімейміз. Көмектесіңдер!айтады. Ластанбаңыз!айтады. Біз ешқашан тоқтамаймыз…

Табиғат анаға ұқсайды, бәрін тегін береді және біз оны әлі бағаламаймыз. Біз оттегін беріп, тыныс аламыз. Біз топырақты қазамыз жәнебізді мүмкіндігінше қайтарады. Біз оны өсіреміз, өсіреміз, бірақ бағаламаймыз. Бұл біздің ең үлкен қуат көзі, біз ағып жатқан суды бағаламаймыз. Бізкөктемін, қысын, күзін немесе жазын бағаламаймыз. Біз бәрін өзімізде санаймыз. Біз көктегі Құдай дейміз, біз бәрінің шындық екенін білмейміз…

Қарағайдың айқайы менің құлағымнан өтпейтін.дауыстың азабы ішіме қонды. Менің көз жасым мені толтырып тастай бастады. Мен барып өліп жатқан қарағайға қолымды тигіздім. Мен оны соңғы рет сүйіктісінен айырылған адам сияқты құшақтағым келді. Қоштасу.өмір сүру жылдарында мен жасай алмағаныма алғысымды білдіремін. Өлгеннен кейін әрдайым бағалайтындар сияқты… мен оған қолымды тигіздім. Ментерісін сипадым.

Айналайын! Әдемі қарағай, мен сенен кешірім сұраймын. Бізді кешіріңіздер.

Сізге шексіз алғыс айтамын. Сіз бізге ғасырлар бойы берген оттегіңіз үшін, араларғамәнін беру арқылы бізге бал жібергеніңіз үшін, сіз өзіңіздің сұлулығыңызға қуанып, қуанғаныңыз үшін, біздің денемізді өзіңіздің көлеңкеңізбен салқындатқаныңыз үшін, теріңізді өз желіңізбен сергіткеніңіз үшін, біразын сауықтырғаныңыз үшін шайырларыңыздың аурулары, біздің үйді хош иістеріңізбен хош иістендіргеніңіз үшін және қазбаңыз. Мен сіз үшін санай алмайтын көптеген ерекшеліктеріңіз үшін рахмет.

Біз тағы да кездесеміз. Мүмкін сіз менің өміріме менің үйімдегі үстел ретінде келерсіз, мүмкін сіз менің кофе үстелім боларсыз, мүмкін менің шкафым менің жәшігім болар, бірақ сіз қайтадан келесіз. Сіздің ең кішкентай бұтақтарыңыз сіз қайтыс болған кезде де ыңғайлы болады. Менің пешімдегі бұтақтарыңыз салқын мезгілде үйімді, төсегімді және денемді жылытады. Мен әрдайымжерде боламын. Мәңгі рақмет сізге рахмет! Әдемі қарағай…

ЖОЛҒА ШЫҚ ЖОЛ АШЫҚ

Құдай үйі: мешіт пен шіркеу. Құдайға үй керек пе? Біз әр сәттебар екенін білмейтіндіктен, біз оныжерде еске түсіреміз. Тыныштық пен ғибадат табамыз. Әсіресе, егер бұл ғибадат орындарынан тарих иісі аңқып тұрса, Мимар Синанның шығармаларын қарастырсақ, таңданбау мүмкін бе? Шіркеудің ішкі қабырғаларындағы фрескаларға, мешіттің ішіндегі тақтайшаларға сүйсініп,әр жолына сүйсініп, каллиграфияны оқып, үлкен рахат алуға тырысамыз.

Араб тіліндегі мешіт, жем, жұма сияқты сөздердің этимологиялық түбірі «жиналу, жиналу» деген мағынаны білдіреді. Бір түбірден шыққан мешіт «Жиналу, бас қосу» деген мағынаны білдіреді. мен дедене әлемін қоршауым керек. Денеміздің қағбасы жүрек. Ет пен сүйекте емес, көңіл бірігуі керек.

Дене мүшесі – менің патшалығым, егерменің патшалығым болса, оны аздап білу керек. Асқазан мен дененің төменгі бөлігі рахатқа бағытталған. Тамақтану және жыныстық қатынас сияқты. Әрине, бұлар тепе-теңдікте болғанша, бұл проблема емес, бірақ егер біз шектен шығып, өзімізді тұтқындасақ, бізге қасірет. Әрдайым тамақтанып, үнемі жыныстық қатынасқа ұмтылатын адам қаншалықты теңдестірілген бола алады? Адамдардың басты мазасы – бұл әлем және ләззаттың барлық түрлері. Юнус Эмре «әлемде қанша қиыншылық болса, әлемде де сондай болады» дейді.

Ләззаттің мәні – тамақ ішкенге дейін. Егер біз оны тойғаннан кейін тамақтануды жалғастыруға мәжбүр етсек,ұнтақтауға айналады. Бұл сексуалдылықта осындай.себепті біз денеміз бен жанымыздың тепе-теңдігін бұздық па, бізге қасірет! Рақатымызды бейнелейтін дененің төменгі бөлігін спортпен теңестіруге болады.Мысалға, бұл топтық жұмыс пен жеке күш-жігерді қажет етеді. Сондықтан мен әрқашан баскетболды жақсы көремін, бір-біріме тимей, оларға зиян келтірмей ойнайтынмын.

Денеміздің жоғарғы бөлігінде орналасқан жүрегіміздегі сезімімізді бейнелейді. Бұл сезімді тыныштандыратын өнер. Тарихи мешіттер мен шіркеулерден көрген жәдігерлер біздің жүрегімізді тыныштандырады. Бұл дене патшалығы, жүрек емес пе? Үйді немесе машинаны кірлеген кезде тазалайтынымыз сияқты, Қағбамыздың тазалығын сақтауға күш салу қажет емес пе?

Қағбаны тазарту біздің өзегімізге жетуге мәжбүр етпей ме? Бұл біздің сана-сезімімізді арттырады емес пе? Онда неге өнерді алып тастау керек? Кеш болмай тұрып алып алайық, қылқалам, қалам, мүмкін мүсінші балға немесе музыкалық аспап …

Әрине, қайталауға болады. Өнердің шегі бар ма? ..

Шығармашылық қабілетіңізді көрсеткенде, жүрегіңіздің есігі ашылуы мүмкін …

Жүректен жоғарырақ орналасқан әрине ақыл. Бұл ақыл-ойды басшылыққа алады. Парасат – бұл біздің ойлау және пайымдау қабілетіміз. Біз ережелерді дұрыс та, бұрыс та, оқумен де, жазумен де орындаймыз. Құранның алғашқы өсиеті де «оқылған» болса да, бірнеше рет «қарсы болмас па едің?» айтып жатқанда. Ақылдың маңыздылығын түсінбеу мүмкін емес. Егер біз мұны философиямен және даналықпен ұштастырсақ, онда біз ақыл мен ойлауды күшейтеміз. Жақсы! Егер біз ақыл-ойды жалғыз күшейтсек, онда пайдадан гөрі көп зиян тигізуіміз мүмкін. Ақыл-ойымызды қалай және қайда қолданатынымыз да өте маңызды. Сонымен қатар біз атомдардан бомба жасай аламыз, субатомдық бөлшектерді таба аламыз және кванттық физиканы таба аламыз. Біреу өткір ақылға айналып, болмысқа зиян келтірсе, біреу адамзатты оятуға тырысады. Сезімімізбен бар деп санайтын нәрселердің барлығы біздің қабылдауымыздан тұрады. Сезім мүшелеріміз қабылдаған ақпараттың электр энергиясына ауысып, миымызға берілетіндігі және бәрін миымыздағы түрлендіргіштер сезінетіні дәлелденді. Бәрі толқындар мен дірілдерден жасалған.

Бәрі де тек толқындар мен дірілдер болса, онда біз жай толқындар мен дірілдерміз. Біз тек дене емеспіз. Білесіз бе, Декарт «егер мен ойласам, менмін» дейді; Біз ми емес деп санайтын миды трансформациялайды деп айтуға болады. Егер ми трансформациялық болса, негізгі ойлаушы адам қайда?

Оған жету керек; Біздің денемізде болып жатқан нәрсені, рахат, эмоция, ақыл, философияны біріктіру және біріктіру қажет (Даналық).

Ыңғайлану керек.үшін күш салу, тепе-теңдікті сақтау, ой жүгірту және өнегелі болу арқылы басшылыққа аламыз …

Жолға шық, жолымыз ашық…